Weenderveld


Weenderveld

Werkverschaffing en ontginning.

Nieuwsblad van het Noorden 30-01-1925

Het ontstaan dezer werkverschaffing

Jipsinghuizen.

Feitelijk zou het opschrift van dit artikel moeten luiden: De N.V. Ontginningsmaatschappij 'Vereenigde Groninger Gemeenten'.
Doch deze titel zou, door den doorsnee lezer, na realisatie ongetwijfeld toch in den bovenstaande zijn omgezet en dies volstaan met deze korte aanduiding van een veel-omvattend begrip.

Jipsinghuizen. Een klank, die menigeen onaangenaam in de ooren klinkt. Voor sommigen beteekent hij het summum van alle kwaad en arbeiderskwellingen. Anderen betitelen deze werkverschaffing als geldwegsmijterij engros. Weer anderen noemen dit systeem het beste wat er bestaat.

Jipsinghuizen. Een klank, die een abstract begrip aanduidt voor bijna allen die er niet op een of andere wijze meer direct mee in aanraking komen, hetzij als authoriteit of als werklooze.

Veel is er al geschreven over Jipsinghuizen, misschien nog meer gepraat. In onzen gemeenteraad en in vele andere in onze provincie is het de vaak prikkelende toespijs geworden van den openbaren maaltijd die raadsvergadering heet. De verschillende raadschappen moeten er zich op tal van vergaderingen mee bezig houden.

Ook kent men het oord tot ver buiten ons Gewest en het departement van den minister onder wien deze aangelegenheid resorteert, bezit er een dossier over dat tallooze foliovellen vult.

't Was onder leiding van den Rijksinspecteur voor de Werkverschaffing, den heer J. Buiskool, dat journalisten uit Stad en Ommeland gisteren de terreinen te Jipsinghuizen hebben bezocht en nader kennis gemaakt met het werk, dat daar wordt verricht en de omstandigheden, waaronder de werkloozen ter plaatse zijn gehuisvest.

Om half acht vertrokken we uit Groningen naar Winschoten, vanwaar de tocht verder per autobus ging, zoodat we ruim half tien ter plaatse waren. D.w.z. we waren aan de Jipsinghuizersluis, de ingang van het Jipsinghuizerveld, het kleinste der twee terreinen waar de ontginningen plaats hebben.

Het is een boerderij met 80 H.A. grond, waarvan binnenkort 't huis met 23 H.A. zullen worden verhuurd en de grond in cultuur gebracht. Het andere terrein, ter grootte van pl.m. 500 H.A. ligt in het Weenderveld.

We hebben heel wat gewandeld en gezien. De Rijksinspecteur heeft door een uitvoerige uiteenzetting alles nader toegelicht en zoo kunnen we thans onze lezers een en ander vertellen over de uitvoering van deze productieve werkverschaffing, waarmee men het zeer pijnlijke probleem der werkloosheid in onze provincie tracht op te lossen.

We beginnen met een korte releveering van de geschiedenis van:

Het ontstaan dezer werkverschaffing.

Toen de heer J. Buiskool in 1919 burgemeester van de uitgstrekte gemeente Vlagtwedde werd, kwam hij al dadelijk in aanraking met het werkloozenvraagstuk, voor een groot deel het gevolg van het feit dat de arbeiders niet als voorheen werk konden vinden in het landbouwbedrijf en de industrie.

****** hier ontbreekt een stukje tekst ******

De heer Buiskool heeft toen zijn bevindingen uiteengezet in een vergadering van burgemeesters in Winschoten en later te Groningen. Zij vonden algemeene instemming, ook de regeering werd ervan op de hoogte gesteld en in 1923 werd de heer Buiskool, toen burgemeester van Delfzijl, benoemd tot Rijksinspecteur voor de werkverschaffing voor Oostelijk-Groningen, terwijl het vorige jaar de geheele provincie onder zijn leiding kwam. Hij is een principieel tegenstander van steunverleening en onproductief werk en zocht dus dadelijk naar andere middelen.

Het eerst werd hij geplaatst voor de oplossing van het vraagstuk in Winschoten, waar de steunverleening zeer mild werd toegepast en in Augustus 1923 een paar honderd werkloozen, iedere week een aanzienlijke som kregen uitgekeerd. Er werd een 50 H.A. grond aangekocht en barakken geplaatst voor 120 menschen. Het resultaat was als voorzien: van de vele werkloozen bleven er 50 a 60 over, die op het werk kwamen, en dit getal is nooit boven de 70 gestegen. Een tweede proef met Sappemeer genomen had nog een verder strekkend gevolg. Van de 70 werkloozen, die er in September waren, kwamen er de eerste week 12 en daarna niet een.

Toen is na veel besprekingen in 1924 een grooter plan opgezet. In Juni van het vorig jaar werd besloten tot een centrale werkverschaffing voor pl.m. 600 arbeiders der gemeenten Hoogezand, Sappemeer, Scheemda, Zuidbroek, Muntendam, Slochteren, Delfzijl, Veendam, Wildervank, O. en N. Pekela.

Het oog was gevallen op het 500 H.A. groote Weenderveld, waar de eigenaren door het graven van het kanaal Weender-Jipsinghuizen onder zware waterschapslasten gebukt gingen (18 a 20 gld. per H.A.), terwijl de gronden niets opbrachten. De menschen hadden zelfs al eens bij den minister geklaagd om hun van dit bezwaarlijk eigendom te ontlasten.

Toch ging het koopen niet zoo gemakkelijk en vroegen b.v. twee families voor een stuk land van 50 H.A. f 50.000. Toen men zag dat men er toch niets voor kreeg, is het later echter voor f 1 verkocht. Ook de bovengenoemde plaats met 23 H.A., waarvan het gebouw 9 duizend gulden en het land f 5OO per HA, had gekost, is aangekocht voor f 4.OOO van de Hypotheekbank, die er aan was blijven hangen. Hoe groot thans het grondbezit is, meldden wij reeds hoven.

De werkzaamheden als bouwen van barakken e.d. werden aangevangen, maar in Juli 1924 kwam er een stagnatie, die tengevolge had de oprichting der N. V. Ontginnings-Mij. 'Vereenigde Groninger Gemeenten'.

In andere provincies wilde men het het voorbeeld in dit Gewest volgen, waar de regeering alles bekostigde. Dit zou het Rijk onnoemelijk veel gekost hebben en met de gemeenten werd overleg gepleegd, waarvan het gevolg was de stichting der N. V., gevestigd te Hoogezand, met een aandeelenkapitaal van f 100.000, waarin de gemeenten in verhouding bijdragen met het recht van voor iedere f 100.— één werklooze te kunnen plaatsen. Zoo heeft Groningen, dat thans met Onstwedde ook zich bij bovengenoemde gemeenten heeft aangesloten, recht op 240 plaatsen. Al de reeds gemaakte kosten, plm. f 100.000, bleven voor rekening van het rijk.

De schatting van 600 arbeiders bleek juist te zijn, gezien de selectie die bij déze werkverschaffing plaats heeft. De stad telde b.v. in den laatstleden zomer 7 a, 800 steuntrekkers en er gingen 150 naar de ontginningen, welk getal thans tot bij de 300 is gestegen.

De Rijkssteun bestaat thans uit een subsidie op de loonen, varieerende van 75 tot 25 percent. Voor Groningen bedroeg dit oorspronkelijk 50 pct., maar men heeft nu de draagkracht der gemeente hooger aangeslagen en het verlaagd tot 35. Alle andere gemeenten krijgen 75 pct. subsidie, behalve Zuidbroek (70), Hoogezand (65) en Wildervank (50). Dezelfde subsidie wordt gegeven op de reiskosten.

Oude Pekela en Onstwedde hebben momenteel geen werkloozen op de werkverschaffing en Slochteren, Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek en Delfzijl slechts kleine getallen. Het grootste percentage leveren Groningen met bijna 300, Veendam met circa 100, Wildervank en Muntendam, waar nagenoeg geen productief werk in de gemeenten zelf is te vinden.

De leiding.

De hoofdleiding berust bij den Rijksinspecteur, die de dagelijkse werkzaamheden regelt, aanwijst het aantal werkloozen dat iedere gemeente mag zenden enz. enz. Hij wordt bijgestaan door een commissie, bestaande uit de heeren U. D. Reinders te Hoogezand, J. E. W. Rooda te Zuidbroek, A. Catz, alhier, S. R. Mellema te Scheemda, F. W. de Zee te Veendam en J. Stuut te Pekela, allen wethouder hunner gemeenten, behalve de heer F. J. de Zee, die burgemeester van Veendam is. De heer Reinders heeft de algeheele technische administratieve leiding, welk werk hij belangeloos verricht Hij wordt bijgestaan door ambtenaren van de Heidemaatschappij, n.l. de heer Burema en zijn staf.

De huisvesting en voeding.

In tegenstelling met het in Drenthe gevolg- de systeem, waar de barakken twee verdiepingen hebben en 150 menschen kunnen herbergen, heeft men barakken voor 30 arbeiders gebouwd, waarvan er in het geheel tot dusver 20 verrezen. De kosten, berekend per man, bleken dezelfde te zijn, zoodat iedere barak f 3.OOO kost. ledere barak bestaat uit vier afdeelingen, n.l. een keuken, een slaapvertrek, een eetvertrek en een kamer voor den keetbaas en zijn vrouw. De wanden zijn dubbel en een beschoten dak met asbestplaten geeft een soliden bouw.

We hebben eens een keet bezichtigd, die er keurig uitzag. De keuken is ruim en frisch. In de eetzaal heeft iedere man een eigen kastje, dat hij kan afsluiten, van welk recht evenwel geen gebruik wordt gemaakt. De 'slaapkamer' is in twee deelen verdeeld, waartusschen een gang.

Aan beide zijden zijn 15 slaapgelegenheden getimmerd, waar de mannen op stroozakken onder door het rijk beschikbaar gestelde legerdekens den nacht doorbrengen. Voor voldoende ventilatie is zooveel mogelijk zorg gedragen. Natuurlijk is alles heel eenvoudig en zweemt niets naar de geringste luxe, maar alles kan gemakkelijk rein worden gehouden. Buiten bevindt zich nog een turfbergplaats, terwijl overal putten zijn gegraven, die goed water geven.

De mannen behoeven alleen een lepel, vork en handdoek mee te nemen. De rest vinden zij in de keeten voorradig.

Aan het hoofd van iedere barak staat een keetbaas, die door zijn medewerkloozen daartoe verkozen is onder goedkeuring van den Rijksinspecteur. Deze werkt gewoon mee en ontvangt f 5 extra loon voor het helpen van zijn vrouw, die van iederen man f 0,40 per week krijgt, die zij zelf moeten betalen. Bovendien eet de vrouw met een of twee kinderen gratis mee.

Het voedsel wordt gezamenlijk ingekocht, wat men gewoonlijk aan de vrouw van den keetbaas overlaat. Eenige met Groningers bevolkte keeten maken hierop een uitzondering en hebben menagemeesters aangesteld. Gemiddeld betaalt men per man tot hoogstens f 4 per week, waarin de toelage van f 0,40 begrepen is.

Loonen en werkktjden.

Het Rijk stelt een uurloon vast, waarna de genoemde commissie van bijstand de tarieven berekent. Gelijk bekend wordt er n.l. in accoordwerk en bij aanbesteding (b.v. van het graven van sloten of het egaliseeren van stukken land aan een grootere groep arbeiders) gewerkt Er wordt dus naar prestatie betaald, wat ten gevolge heeft, dat de loonen zeer uiteenloopend zijn bij een werkweek van 42½ uur. Er komen loonen voor van f 6, f 7 en f 8 en van ver boven de f 20. Het gemiddelde is den laatsten tijd plm. f 13 tegen f 17, voordat de stads-Groningers er kwamen. Hiervan verdwijnt een kleine f 4 voor voeding en dus kan de gemiddelde arbeider ruim f 9 thuisbrengen.

Voor ongeoefenden is het werk natuurlijk eerst zeer moeilijk, vandaar dat b.v. voor typografen en kleermakers een toeslag wordt gegeven van f 7 de eerste week en afdalende. Zooals men onlangs in ons blad kon lezen krijgen de menschen uit de stad nog f 5 boven het loon, dat bij de vrouw wordt thuisgebracht. Maandags en Zaterdags worden halve dagen gewerkt in verband met het naar huis gaan der menschen. Gewone dagen begint men om 7 uur, heeft, 's morgens een kwartier schaft, 's middags van 12 tot 1 en werkt dan tot het donker wordt.

In verband met de staking van Zaterdag j.l. deelde de heer Buiskool ons nog het volgende mede:
Tot dusver werden de werkzaamheden om 9 uur Zaterdagmorgens stopgezet, waarna de loonen werden uitbetaald. De menschen vertrokken dan om half twee met de tram naar Winschoten. Thans is de werktijd op 42½ uur bepaald en wordt tot half elf gewerkt, zoodat men met een tram later vertrekt. Het gevolg is natuurlijk, dat de menschen later thuiskomen (in Groningen b.v. om 7 uut, in plaats van kwart voor vijf). De staking, die verder geen gevolgen had, was als protest hiertegen bedoeld en ging voornamelijk uit van de Ommelanders.

Thans is echter bepaald, dat deze regeling van kracht blijft. Zoolang 42½ uur gewerkt wordt, wordt f 1,50 toeslag gegeven, die bij opvoering van het aantal werkuren (naarmate de dagen lengen) tot hoogstens 50 cent, afneemt en tenslotte vervalt.

Volledigheidshalve vermelden we hierbij nog, dat uren, waarin door regen niet kan worden, gewerkt, met 70 pct. van 25 cent worden betaald.

De mentaliteit der arbeiders.

Hieromtrent deelde de heer Buiskool het volgende mede:
Aanvankelijk was er groote tegenwerking ook van de zijde der organisaties, die, wat betreft de moderne en Christelijke thans veel verbeterd is. De arbeiders zijn zooveel mogelijk plaatsgewijze in de keeten ondergebracht.

Een poging, op verzoek van Christelijke zijde, om ook met godsdienst en politiek rekening te houden, bleek niet uitvoerbaar. Bepaalde klachten komen er zelden of nooit mondeling in, wel een enkele schriftelijk.

De heerschende geest is een goede, wanordelijkheden komen bijna niet voor. Een enkele maal moest worden ingegrepen; Zoo zijn een viertal Groningers, die voor twee weken 's Maandagsmorgens dronken op het werk kwamen, ontslagen. Verder worden knoeierijen. b.v. onvoldoende omspitten, streng gestraft.
Eerst volgt schorsing en bij herhaling ontslag. Ook dit komt haast niet voor en dan speciaal bij de 'stadjers'.

Toekomstplannen.

De ontginning wordt geregeld voortgezet en nieuwe velden zoo noodig bijgekonht. In hei Weenderveld zal nog 300 H.A. woeste grond worden onteigend. Men wil echter ook resultaten zien, maar stuit op de moeilijkheid, dat men geen koopers ot huurders ka» vinden, omdat het niet mogelijk wordt geacht de gronden goed in cultuur te brengen, al geschiedde dit reeds wel hier en daar en heeft de Centrale 37 H.A. verleden jaar ontgonnen land nu reeds vol rogge staan.

Thans is men bezig een boerderij te bouwen van 58 bij 34 Meter en zal 100 HA land in het Weenderveld in cultuur worden gebracht. De boerderij zal bovendien des winters aan 400 menschen slaapgelegenheid bieden. Lukt de te nemen proef, dan verwacht men op den duur wel grond te kunnen verkoopen/ resp. verhuren, en zoo te voorkomen, dat hét gedane werk geen vruchten oplevert en het ontgonnene weer woest zal worden.

Zoo kan de Centrale Werkverschaffing ook in de toekomst nog heel wat verrichten, al zullen er vele moeilijkheden op allerlei gebied nog dienen te worden overwonnen.

 

Kanalisatie van Westerwolde 31-05-1894
Landbouwvergadering 28-12-1910
Landontginning, als rendabele geldbelegging 19-08-1915
Verblijf ontzegd 25-09-1915
Werkverschaffing 28-02-1924
Naar de 'strafkolonie' van Jipsinghuizen en Weenderveld 12-07-1924
Verkoop Ontgonnen Grond 14-07-1924
Vergadering Gemeenteraad Winschoten 21-08-1924
Uit den Gemeenteraad Vlachtwedde 05-11-1924
Gemeenteraad Winschoten 26-11-1924
Waterschap 'Westerwolde' 15-12-1924
Arrond. Rechtbank Winschoten 24-12-1924
De strafkolonisten van Jipsinghuizen onder curatele gesteld 17-01-1925
Een stervende arbeider op een kruiwagen vervoerd 24-01-1925
Uit de strafkolonie Jipsinghuizen 28-01-1925
Het ontstaan dezer werkverschaffing 30-01-1925
De centrale werkverschaffing te Jipsinghuizen 31-01-1925
Moeilijkheden in Jipsinghuizen 02-02-1925
De centrale werkverschaffing te Jispinghuizen 03-02-1925
Een kleine veldslag tegen onderkruipers 03-02-1925
Ongeveer 350 arbeiders ontslagen 04-02-1925
De staking op de strafkolonie 14-02-1925
De Hel van Jipsinghuizen 23-02-1925
De knoet van het noorden 21-03-1925
Uit Winschoten meldt men ons 09-04-1925
De staking der veenarbeiders 18-04-1925
Autotocht naar de werkverschaffing 20-06-1925
Aanbesteding twee ontginnings boerderijen 27-08-1925
Diefstal van eene hoeveelheid turf 10-10-1925
Vergadering Waterschap Westerwolde 29-01-1926
Excursie ontginningen Weenderveld 26-06-1926
De bestrijding van de werkloosheid 15-07-1926
Het bezoek van Minister Kan 10-05-1927
Mijnheer de Voorzitter! 12-05-1927
Een bezoek aan de ontginning Weenderveld 27-07-1927
Nederl. Heide-Maatschappij 03-08-1927
Gemeentelijk Nieuws Hoogezand 06-08-1927
Het werk der werkloozen 23-02-1928
Welvaartspolitiek op het land 14-03-1928
Ernstig auto-ongeluk 03-04-1928
't Oude landschap 05-07-1928
De werkverschaffing v. de provincie Groningen 10-11-1928
Kijkje in Westerwolde 11-06-1929
Het Landschap Westerwolde 28-09-1929
Ontginningen in Groningen 03-11-1929
Stakende Werkloozen 10-01-1931
Beoogde overname 10-02-1931
Verkoop van ontgonnen gronden 07-03-1931
Ontgonnen gronden verkocht 14-03-1931
Feest te Jipsingboertange 25-03-1931
Excursie van eenige raadsleden 30-04-1931
Excursie naar het mooie Westerwoldinger land 18-06-1931
Lezing door J. Buiskool 09-03-1932
Eindles Lagere Landbouwschool 05-05-1934
Verkoop gronden 06-09-1934
Zonder meer geschorst 01-10-1935
Diploma-uitreiking 01-05-1936
Ruimer perspectief door ontginningen 28-07-1936
Vos werd haasje 05-01-1963
Vaste land-arbeider 13-11-1964
Boeldag Weenderveld 03-07-1982
Boeldag Weenderveld 06-11-1982

 

 


© weenderveld.nl - disclaimer - deze site bestaat uit 68 pagina's