Weenderveld


Weenderveld

Werkverschaffing en ontginning.

Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij 14-03-1928

Welvaartspolitiek op het land.

Waartoe de werkverschaffing den weg wees.
Een landbouw-grootbedrijf, dat met winst geëxploiteerd wordt.

(M.) Op het Weenderveld in Westerwolde heeft de koöperatieve werkverschaffingscentrale van Groningsche gemeenten 200 H.A. grond in kultuur gebracht en nu voor het tweede jaar in eigen exploitatie bebouwd. Het bedrijfsgebouw, waar de oogst wordt opgeslagen en het graan geborgen, is het indrukwekkend middelpunt van deze, misschien grootste boerderij in het gewest van landbouwgrootbedrijven.

Eigen exploitatie van het ontgonnen land lag niet in den oorspronkelijken opzet van de Vennootschap. Haar doel is werkloozen werk te verschaffen. Daarvoor koopt zij woesten grond, die in werkverschaffing ontgonnen wordt. Bij den verkoop der ontgonnen gronden zou een stevig verlies geleden worden ; de exploitatierekening van de ontginningen wordt kloppend gemaakt door de uitgekeerde loonen aan werkloozen, die Rijk en gemeenten betalen, pro memorie te boeken.

Dat de rekening over 1926/27 met een winst van f 17.500 sloot is hoofdzakelijk bereikt door de winst op eigen exploitatie der boerderij.
Zij had in het verslagjaar, toen 153 H.A. - thans reeds 200 - bebouwd werden, een bodemproduktie van ruim f 60.000 waarde en gaf na aftrek van alle onkosten, waaronder f 16.000 arbeidsloon, een overwinst van f 12.400 boven de f 7.600 normale huur. Het netto-rendement was dns f 131 per H.A. Dit resultaat is onder ongunstige omstandigheden behaald. De grond in Westerwolde staat in een slechten reuk. De algemeene meening is, dat de boer in Westerwolde geen bestaan kan vinden. Kapitaalzwakken gaan er ook ten gronde door tegenslag, die vooral in den beginne herhaaldelijk voorkomt. Ook de N. V. kent ze. Door gedeeltelijke mislukking van den oogst-1926 op het bedrijf te Jipsinghuizen, leed zij een verlies van f 2.500. Daarop werd de grond extra-diep bewerkt en 36 ton kompost per H.A. en toen ging het. Maar dergelijke uitgaven, die eerst op den duur weer gedekt worden, kan de kleine boer zich in den regel niet veroorloven. Het miskrediet van den Westerwoldschen grond maakte het mogelijk, dat de N V. eigenares werd van een plaatsje land, 24 H. A. groot, met vrij goede arbeidersbehuizing, ten deele ontgonnen ... voor f 1.000. Dat is de bodem waard, waarop de heer Buiskool het experiment met eigen bebouwing begon.

Op de exploitatie drukken hooge waterschapslasten, hier f 18 per H. A. tegen bijv. f 6 in het Jipsinghuizerveld.
Dat het slaagde is mede te danken aan de zorgvuldige ontginning, onder leiding van den opzichter der Heidemaatschappij, den heer Buruma, en aan de deskundige medewerking van den heer U. D. Reinders, den bekenden groot-ontginner, die zich, evenals de andere medewerkers, geheel belangeloos aan deze groote en goede zaak wijdt.

Als zetboer fungeert een boerenarbeider, die een loon heeft van f 18, plus vrij wonen, vrij aardappelen en het recht een koe te houden, wat tezamen op f 25 per week neerkomt, en een aandeel in de winst, dat over het verslagjaar f 500 was.

Op dezen oorspronkelijk zeer slechten grond bleek het dus mogelijk reeds in het tweede jaar een winst te behalen, die 5 pct. kapitaalrente ten volle dekken zou, als alle onkosten van bouw en ontginning in rekening waren gebracht.
Zoo mooi behoefde het resultaat niet te zijn om een energieke aanwijzing te geven, dat in deze richting een der bevredigende oplossingen van het werkloozenvraagstuk, de werkverruiming door kultiveering op groote schaal, te vinden is.

De ervaring met het bedrijf op het Weenderveld opgedaan maakt aannemelijk dat, bij behoorlijke kapitaalversterking, onder zaakkundig beheer, de herschepping van een zeer groot deel van de tienduizenden H. A. woesten grond tot kultuurland ekonomisch volkomen verantwoord is. Dat het resultaat op het Weenderveld bereikt, gunstig beïnvloed zou zijn, doordat de ontginning zelf in werkverschaffing gebeurde, is een misvatting. Blijken de kosten van ontginning tot onbehuisden kultuurgrond in werkverschaffing f 1.200 tot f 1.450 per H.A. te bedragen, in vrijen arheid - maar onder ook zeer ongunstige arbeidsvoorwaarden - worden deze op f 700, hoogstens f 750 geschat. De werkverschaffing is duur, doordat zij slechts winterwerk geeft, wat allerlei extra onkosten en toeslagen vordert, en het werk der ongeschoolden uiteraard duur is en bijzondere leiding noodzakelijk maakt. De post voor dit laatste uitgetrokken, bedroeg over het verslagjaar niet minder dan 22 pct. van de uitgaven.

Hierin moet ook goeddeels de verklaring gezocht worden van het feit, dat bij verkoop of verpachting van den in werkverschaffing ontgonnen bodem aan kleine boeren een verlies geleden wordt, dat de helft, wanneer kanalen gegraven en wegen aangelegd moeten worden, het heele voor de ontginning betaalde loonbedrag ongedekt laat. Daarbij beschikt de nieuwe boer over weinig kapitaal om een pas ontgonnen plaats van 10 of 25 H.A. te kunnen exploiteeren, wanneer hem bij verkoop of pacht het vel over de ooren gehaald wordt.

Laat men in vrijen arbeid bij zomer- en winterwerk, ieder die werken wil en kan tot de ontginning toe, dan is het mogelijk den menschen een eenigermaate behoorlijk loon te geven, zonder de kapitaalrekening meer te bezwaren dan het latere boerenbedrijf blijkens de uitkomsten op het Weenderveld dragen kan.

Uit den ontginningsarbeid groeit nieuwe zegen. Elke 10 H.A., die ontgonnen worden, geeven weer een landarbeidersgezin onderhoud. De kultuurgrond trekt industrie aan; hier aardappelmeel- en strookartonfabrieken. Van de laatste is te Westerwolde een in wording; Veelerveen heeft al een aardappelmeelfabriek. Zóó groeit het werk, zóó slinkt de werkloosheid weg.

Wordt het plannen-komplex van ontginning tot bouwbedrijf in één hand uitgevoerd, dan kan heel wat van de narigheid, die nu de werkverschaffing bij de ontginningen vergezelt, vermeden worden.

De woningen voor de latere landarbeiders worden dan een paar jaar eerder gebouwd en aanvankelijk door de ontginners-familie betrokken. Dat is de goede gedachte van het Witteveen in Drente. Het bedrijfsgebouw, dat later nodig is, kan aanvankelijk een onderkomen geven aan degenen, voor wie geen familiehuis beschikbaar is. Zoo zagen wij het in Friesland.

Hier lijkt ons de oplossing te liggen voor het werkloosheidsvraagstuk in het noorden, dat ieder, die van den toestand op het platteland der noordelijke provinciën kennis neemt, met groote zorg moet vervullen.

De werkverschaffing is een ondeugdelijk lapmiddel, dat de kwaal zelf onaangetast laat. Duurzaam werk moet er komen, en vooral behoorlijk betaald werk, dat een stimulans is voor den loonstandaard in den geheele streek. Dat kan door de gemeenschapsorganen, uit den nood der laatste jaren gegroeid, op hooger plan te brengen, overeenkomstig de uitgebreider taak te outilleeren, en, onder kontrole van den staat-geldschieter, de beschikking over het vereischte kapitaal te geven. Dat zal vele millioenen vorderen. Zijn die voldoende safe ?

Wij vroegen een deskundig ontginner, een zeer voorzichtig man, of het overheidsgeld, dat thans in de ontginningen gestoken is van in 10-25 H.A. groote perceelen verpachten grond - dus onder ongunstige omstandigheden - verloren moest worden beschouwd. Hij antwoordde : "het is op den duur niet uitgesloten, een niet-ongunstige ontwikkeling van den landbouw, een belangrijk deel van het in den vorm van subsidie in de werkverschaffing gestoken kapitaal er weer uit komt."

Aan de kostenberekening van 't ontginningswerk door werkloozen is te bereken, wat dit beteekent. Om misverstand te voorkomen, zij getuigenis herhaald, dat men over het algemeen over de prestatie der tewerkgestelden zeer tevreden is.

Een andere deskundige verklaarde : "Bij beschikbaarstelling van voldoende kapitaal, zóó dat de ontginning als grootbedrijf kan wordeen afgewikkeld, is er, onvoorziene omstandigheden daargelaten, een redelijk uitzicht dat kapitaal met rente na jaren ingelost wordt".

Meer heeft de staat niet verlangd, toen hij zich garant stelde voor de door wanbeleid verloren f 25 millioen van de Robaver. Meer zekerheid was er niet, toen kapitalen gestoken werden in de aanleg van spoorwegen. Die zekerheid ontbreekt ten volle bij de millioenen subsidies aan de luchtvaart en andere nuttige instellingen.

Waarom zou hier meer verlangd worden ? Niemand verwacht, dat de regeering, zeker niet deze regeering, gereedelijk medewerking tot een gezonde, maar kapitaal eischende en dus belastingpenningen riskeerende oplossing zal verleenen. Daarvoor heeft het geval, hoezeer in wezen van algemeenen aard, teveel het karakter van het belang der klasse, die niet die van Jhr. mr. de Geer is. Maar dit verzet is er om gebroken te worden ; de toestand is te ernstig, dan dat een aktie. die zich hierop beroept, te weerstaan zou zijn.

Natuurlijk komt er aan den woesten grond eenmaal een einde en komt eenmaal het oogenblik, dat door verbetering van de afwatering, Waaraan vooral in Overijsel nog zoo ontzaglijk veel te doen is, geen grond meer te verbeteren is. Dan houdthet ontginningswerk op. Maar dan is er is er ook voor duizenden handen méér regelmatig werk geschapen.

Het doel is bereikt, als de plattelandsbevolking, die dubbel lijdt, onder de algemeene krisis en de landbouwmalaise, waardoor s'zomers de loonen gedrukt en 's winters werkloozen tot slachtoffer gemaakt worden, door de eerstvolgende moeilijke jaren heengeholpen wordt, zóó dat haar van jaar tot jaar afnemende kracht zich herstellen kan.

 

Kanalisatie van Westerwolde 31-05-1894
Landbouwvergadering 28-12-1910
Landontginning, als rendabele geldbelegging 19-08-1915
Verblijf ontzegd 25-09-1915
Werkverschaffing 28-02-1924
Naar de 'strafkolonie' van Jipsinghuizen en Weenderveld 12-07-1924
Verkoop Ontgonnen Grond 14-07-1924
Vergadering Gemeenteraad Winschoten 21-08-1924
Uit den Gemeenteraad Vlachtwedde 05-11-1924
Gemeenteraad Winschoten 26-11-1924
Waterschap 'Westerwolde' 15-12-1924
Arrond. Rechtbank Winschoten 24-12-1924
De strafkolonisten van Jipsinghuizen onder curatele gesteld 17-01-1925
Een stervende arbeider op een kruiwagen vervoerd 24-01-1925
Uit de strafkolonie Jipsinghuizen 28-01-1925
Het ontstaan dezer werkverschaffing 30-01-1925
De centrale werkverschaffing te Jipsinghuizen 31-01-1925
Moeilijkheden in Jipsinghuizen 02-02-1925
De centrale werkverschaffing te Jispinghuizen 03-02-1925
Een kleine veldslag tegen onderkruipers 03-02-1925
Ongeveer 350 arbeiders ontslagen 04-02-1925
De staking op de strafkolonie 14-02-1925
De Hel van Jipsinghuizen 23-02-1925
De knoet van het noorden 21-03-1925
Uit Winschoten meldt men ons 09-04-1925
De staking der veenarbeiders 18-04-1925
Autotocht naar de werkverschaffing 20-06-1925
Aanbesteding twee ontginnings boerderijen 27-08-1925
Diefstal van eene hoeveelheid turf 10-10-1925
Vergadering Waterschap Westerwolde 29-01-1926
Excursie ontginningen Weenderveld 26-06-1926
De bestrijding van de werkloosheid 15-07-1926
Het bezoek van Minister Kan 10-05-1927
Mijnheer de Voorzitter! 12-05-1927
Een bezoek aan de ontginning Weenderveld 27-07-1927
Nederl. Heide-Maatschappij 03-08-1927
Gemeentelijk Nieuws Hoogezand 06-08-1927
Het werk der werkloozen 23-02-1928
Welvaartspolitiek op het land 14-03-1928
Ernstig auto-ongeluk 03-04-1928
't Oude landschap 05-07-1928
De werkverschaffing v. de provincie Groningen 10-11-1928
Kijkje in Westerwolde 11-06-1929
Het Landschap Westerwolde 28-09-1929
Ontginningen in Groningen 03-11-1929
Stakende Werkloozen 10-01-1931
Beoogde overname 10-02-1931
Verkoop van ontgonnen gronden 07-03-1931
Ontgonnen gronden verkocht 14-03-1931
Feest te Jipsingboertange 25-03-1931
Excursie van eenige raadsleden 30-04-1931
Excursie naar het mooie Westerwoldinger land 18-06-1931
Lezing door J. Buiskool 09-03-1932
Eindles Lagere Landbouwschool 05-05-1934
Verkoop gronden 06-09-1934
Zonder meer geschorst 01-10-1935
Diploma-uitreiking 01-05-1936
Ruimer perspectief door ontginningen 28-07-1936
Vos werd haasje 05-01-1963
Vaste land-arbeider 13-11-1964
Boeldag Weenderveld 03-07-1982
Boeldag Weenderveld 06-11-1982

 

 


© weenderveld.nl - disclaimer - deze site bestaat uit 68 pagina's